ضعف حاصل آيد در نفس ، و صفا پيدا شود در قلب . و هرگاه شياطين قواى حيوانيّه دور شوند از انسان ، قلب انسان نظر مىكند به ملكوت سماوات و ارض و مىشنود الهام ملائكه را لهذا ليالى قدر در اواخر ماه مبارك است كه ملائكه و روح تنزّل مىكنند در آنها بر امام عصر ( ع ) و بر مؤمنين مكشوف مىشود آثار آنها . و ششم : مضطرب بودن است ميانهء خوف و رجا كه آيا صوم من مقبول است در نزد حضرت عزّت يا نه ؟ و ثواب و عطاى صائمين مرا حاصل است يا نه ؟ و از بزرگى منقول است كه ديد خلق را كه در روز « عيد فطر » خنده مىكنند ، پس فرمود : حقّ تعالى ماه « رمضان » را ميدان مبارزه و امتحان قرار فرمود ، و بعضى مجاهده كردند با نفس و سبقت گرفتند به طاعت پروردگار و فايز شدند و بعضى بطالت و غفلت ورزيدند از طاعات و عبادات و خائب و زيانكار شدند ، و تعجّب از كسى است كه مشغول به لعب و لهو است در چنين روزى كه نجات يافته و فايز شده اهل طاعت و زيانكار و خائب شده‌اند اهل بطالت ، و نداند كه از كدام طايفه است . امّا اين تكليفات ، خواصّ امّت راست نه عوامّ را ؛ زيرا كه عوامّ را آن قدر تكاليف است كه « عسر و حرج » « 38 » بر ايشان لازم نيايد . و مقصود از صوم از براى خواصّ ، تخلّق باخلاق الهيّه است ؛ زيرا كه حقّ تعالى صمد است يعنى غير مجوّف ، و صوم خلق و صفت پروردگار است كه مىفرمايد : الصّوم لي و انا اجزي به ؛ يعنى چون صمد است صوم از خصايص و اخلاق اوست ، امّا آنكه جزاى صوم اوست آنست كه ساير عبادات را ثواب و جزا ده برابر است بلكه هفتصد برابر ، بجز صوم كه جزاى آن لقاى پروردگار است ؛ چنان‌كه به حضرت عيسى ( ع ) خطاب فرمود كه گرسنه شو تا آنكه مرا ببينى ؛ پس جزاى صوم لقاى

--> ( 38 ) - عسر : تنگى و سختى ، حرج : تنگ گرفتن